Het Nieuwe Bartolomeus Gasthuis 2017-08-03T17:30:30+00:00

Project Description

Het Nieuwe Bartolomeus Gasthuis

We blijven langer thuis wonen, voor lichte hulpvragen moeten we zoveel mogelijk een beroep doen op ons sociale netwerk. Dat betekent dat er wel een goed sociaal netwerk met daarin toegang tot de juiste voorzieningen moet zijn. Dat zijn cruciale voorwaarden om fysiek, emotioneel en sociaal vitaal te blijven. Dit vraagt om nieuwe vormen van leven en zorgen.

Hoe kunnen we de integrale keten van welzijn, wonen en zorg versterken om de vitaliteit en zelfredzaamheid van thuiswonende ouderen in Utrecht te ondersteunen?

Dat was de vraag die vanuit het Bartholomeus Gasthuis werd gesteld. Acht weken lang hebben we vanuit verschillende disciplines en met verschillende methodieken op locatie onderzoek gedaan naar het Bartholomeus Gasthuis, de buurtbewoners en de wijk. Hiervan is een publicatie verschenen waarin uitgebreid alle strategieën en standpunten aan bod komen.

Hieronder licht ik het eerste hoofdstuk uit: Met de mensen; Alibi’s voor sociaal contact.

 

Onderzoeksteam:
Wies Harmeling  (interieurarchitect en docent HKU),
Michou Nanon de Bruijn  (ontwerper),
Ester van de Wiel  (ontwerper openbare ruimte),
Meintje Delisse (architect, Heren5),
Willemieke van den Brink (social designer, echter ontwerp)

Met de mensen: Alibi’s voor sociaal contact

De mensen

In dit eerste hoofdstuk neem ik je mee naar binnenstad van Utrecht. Op verschillende plekken; een huiskamer, op straat en bij verschillende bedrijven ontmoet je mensen die vertellen over ‘de binnenstadbewoner’. Hoe ze de stad gebruiken, wat voor hen belangrijk is en hun redenen om in de binnenstad te wonen.

 

Normen en waarden

Ik vroeg de binnenstadbewoners onder andere om waarden te kiezen die voor hen persoonlijk belangrijk waren uit de woordenlijst. Deze vrouw gaf de volgende waarden aan: avontuur, gastvrijheid, gezondheid, respect en schoonheid. Daarna stelde ik de vraag: “Welke van deze waarden veranderen als je ouder wordt?” Avontuur werd aangestreept, want vertelde ze, avontuur is voor mij elke dag ter plekke bedenken wat ik die dag ga doen. Wanneer ik afhankelijk wordt van anderen zal dit veranderen en moeilijker worden. Ze zag daar tegenop.

Dit is een kans! Een kans om mensen vanuit wie ze zijn te benaderen en wat ze waardevol vinden, niet om wat ze niet meer kunnen.

Avontuur is nog steeds mogelijk, zelfs als je van iemand afhankelijk bent. Als jij elke maand een hele dag met iemand op pad gaat, en ter plekke bedenkt wat je dan wilt doen en je wordt daar heel gelukkig van, zal dit zeker bijdragen aan je betekenis vol voelen en langer fijn thuis wonen. Daarnaast kan je de waarden die mensen belangrijk vinden inzetten om verschillende mensen aan elkaar te verbinden. Zo ontwerp je generatie neutrale netwerken.

Verbonden met de levendige stad
Wat ik al snel door had was dat al die binnenstad bewoners anders zijn, wat ze wel aan elkaar verbind is de plek, de stad Utrecht. Wanneer je als oudere binnenstad bewoner er bewust voor kiest om er te blijven wonen zit daar vaak ook een wens aan verbonden, de wens om in verbinding te staan met de stad. Juist wanneer je beweegwereld kleiner wordt is het van groot belang om in de wereld waarin je je beweegt onderdeel uit te maken. en je betekenisvol te voelen.

Deze verbinding met de stad opzoeken en mogelijk maken is een kans om te ontwerpen. Een voorbeeld is de 80-jarige Wim, gepensioneerd bouwmeester en architect, Zijn netwerk dunde uit en hij zocht naar een manier om weer met mensen in contact te komen. Nu geeft hij stadsrondleidingen als gids en gaat daarna met de groep borrelen. Het geven van de rondleidingen is voor hem een alibi voor dat contact.

Een alibi is een toevallige ontmoeting die je ‘framed’ als kans voor sociaal contact, zonder dat je jezelf kwetsbaar opstelt. *Uit Jouw zorg is mij een Zorg

Kan het gasthuis een ontmoetingsplek worden voor niet alleen hulpbehoevende ouderen maar voor een bredere groep? En welke functies en activiteiten passen daarbij?

Plekken in de stad zonder agenda of programma worden gemist. Ook de keuze voor wel / geen sociaal contact aangaan is belangrijk vertelt een binnenstadbewoner. “Wanneer ik me niet verplicht voel om met iemand in gesprek te gaan, maar wel onder de mensen ben, voel ik me sneller thuis”.

In de essay Thuis in de openbare ruimte van Jan Willem Duyvendak schrijft hij:  Je voelt je thuis in een bepaalde omgeving, tussen bepaalde mensen; altijd ten opzichte van een specifieke plek en specifieke anderen. Thuisvoelen komt tot stand in relaties met anderen, dat doe je niet alleen.
De stad is een omgeving waar het thuisgevoel nogal onder druk kan komen te staan. Veelal grote aantallen bewoners, de anonimiteit en de relatieve afwezigheid van intiem persoonlijk contact dragen niet bij aan een thuisgevoel. Daarbij wonen / leven in steden bewoners vaak fysiek redelijk dicht
op elkaar, wat tot gevolg heeft dat afstandelijke sociale relaties samengaan met de directe fysieke nabijheid.

In het onderzoek van Duyvendak worden de volgende typologieën van stadsbewoners in contact met elkaar geschetst:

Bewoners die behoefte hebben aan:

  1. fysieke nabijheid en sociale afstand
  2. fysieke en sociale nabijheid
  3. fysieke afstand en sociale nabijheid
  4. zowel fysieke als sociale afstand

De typologieën kunnen als onderlegger dienen bij het inrichten van een ruimte. Belangrijk is om hierbij keuzes te ontwerpen. Er moet enerzijds de mogelijkheid zijn voor zowel fysieke als sociale nabijheid, waarbij mensen zowel met elkaar in de ruimte zitten als sociaal contact hebben. Maar ook de optie voor fysieke nabijheid en sociale afstand is aan te raden; creëer een situatie waarin mensen ook bij elkaar kunnen zitten zonder per se contact te hebben, bijvoorbeeld bij het kijken van een film.

 

Clubhuis bij Barth

Wat als het Bartholomeus Gasthuis ruimte biedt aan het ‘Clubhuis bij Barth’? Hier vind je bijvoorbeeld een mini bieb, een spelletjes-ruilkast en een abonnement nemen op jouw favoriete krant voor slechts €1 per week. Er staan een paar goede stoelen en een leestafel. Er is mogelijkheid tot koffie en een leuk gesprek. En er is gratis wifi. Eén muur (of deel van de muur) is nog vrij, met hierop de uitnodiging om de muur te vullen, dit mag je één week doen. Je kunt hier zelf een initiatief starten, een tijdelijke expositie, een administratieve cursus, wat dan ook.

Met Clubhuis bij Barth is een nieuwe ontmoetingsplek ontworpen, een punt op de kaart voor alle binnenstad bewoners van Utrecht. Het is de plek die nodig is voor sociaal kapitaal om zich te nestelen en vestigen. Een plek van en voor al deze mensen. Waar ze kunnen delen, ontmoeten, kletsen, lezen, de keuze hebben voor sociaal contact en zich thuis kunnen voelen.

Aanbevelingen

Het Bartholomeus Gasthuis heeft aangegeven een activiteitenprogramma te willen creëren voor de ouder wordende binnenstadbewoner. De aanbevelingen voor het opstellen van zo’n programma zijn:

— Begin bij de mensen om wie het gaat en vergeet niet dat jij zelf over een aantal jaren ‘de oudere’ bent.

Ga op zoek naar de dingen die belangrijk zijn voor iemand, wat hem of haar energie geeft, en verbind mensen vanuit deze waarden: ga niet schilderen met mensen die nog nooit een penseel in hun handen hebben gehouden.

— Wanneer iemands beweegwereld kleiner wordt, blijf dan verbinding zoeken met de leefwereld, op grote of op kleine schaal.

— Geef mensen de keuze tussen sociaal contact of juist niet als ze in een ruimte zijn met andere mensen.

— Geef een ruimte niet helemaal vorm, maar nodig de gebruikers uit om deze verder af te maken.

— Ga op zoek naar alibi’s voor sociaal contact om mensen op een laagdrem- pelige manier contact te laten maken met het Gasthuis. Ontwerp deze alibi’s en geef ze vorm, zodat ze net dat zetje kunnen zijn om over de drempel te komen.

— Timmer een programmering niet helemaal dicht, maar laat ruimte over voor eigen inbreng.

— Ga het experiment aan en benoem dat je het ook niet precies weet. Probeer dingen uit, desnoods een paar dagen en ga samen op zoek naar wat wel en wat niet werkt. Durf fouten te maken en te verbeteren.

Onderzoeksteam: Wies Harmeling  (interieurarchitect en docent HKU), Michou Nanon de Bruijn  (ontwerper), Ester van de Wiel  (ontwerper openbare ruimte), Meintje Delisse (architect, Heren5), Willemieke van den Brink (social designer, echter ontwerp)
Opdrachtgevers: Utrechtse zorginstelling Bartholomeus Gasthuis, Architectuurcentrum Aorta en het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie
Publicatie: Vormgeving: De Ronners, Tekst: Willemijn de Jonge